طرح ایجاد شهرهای دوستدار سالمند در حالی توسط سازمان بهزیستی کشور مورد بررسی قرار گرفته است که بر اساس شاخص های تعیین شده از سوی سازمان ملل متحد تا به حال 33 شهر در 22 کشور جهان به عنوان شهرهای دوستدار سالمند شناخته شده­اند با این همه تهران با این شاخص­ ها فاصله دارد آنقدر که حسین نحوی نژاد، مدیر کل توانبخشی سالمندان سازمان بهزیستی کشور، شرایط آن را برای آسایش و امنیت سالخوردگان ضعیف می داند.

شهری که در آن ضوابطی چون ایجاد زمینه مشارکت اجتماعی سالمندان، بحث تشخیص به موقع پیشگیری از بروز بیماری ها با توجه به وضعیت رفاهی بازنشستگان و از کار افتادگان، اختصاص سهم مناسبی از فضاهای عمومی به سالمندان و استفاده مناسب این افراد از رسانه ها مورد توجه قرار نگرفته و بر این اساس تهران ما هنوز تا رسیدن به شهری دوستدار سالمند، فاصله دارد. اگر چه مهدی گلمکانی، مشاور شهردار تهران در امور سلامت از امضای تفاهم نامه ای میان شهرداری و اداره سالمندان وزارت بهداشت مبنی بر ایمنی و توانمندسازی سالمندان خبر می دهد و از انجام اقداماتی می گوید که طی آن منطقه 22 تهران به صورت آزمایشی به عنوان منطقه دوستدار سالمند معرفی شده است تا در آن تمام شاخص های مرتبط با سلامت و ایمنی سالمندان لحاظ شود.

با وجود این برخی کارشناسان بر این باورند که هنوز فضاهای عمومی شهر و حتی فضاهای خصوصی از جمله خانه ها برای سالمندان مناسب سازی نشده اند تا جایی که نحوی نژاد 60 درصد از وقایع و حوادث مربوط به سالمندان را حادثه هایی عنوان می کند که در خانه ها، راه پله ها، آشپزخانه و سرویس بهداشتی اتفاق می افتند و بیشترین سهم این وقایع را نیز سقوط تشکیل می دهد.

سقوط از ارتفاع هنگامی که سالخوردگان به دلیل ابتلا به بیماری هایی چون فشار خون و مصرف داروهای متعدد تعادل خود را از دست می دهند و یا هنگامی که حرکت آنها روی زمین به دلیل لغزندگی فرش روی سرامیک دچار مشکل می شود.

به این ترتیب نحوی نژاد در حالی که خانه ها را برای سالمندان، مناسب سازی شده نمی داند، می گوید: وضعیت خانه ها و خیابان ها و استفاده از وسایل عمومی برای سالمندان مناسب نیست. به همین دلیل، پس از حوادث رخ داده در خانه، 30 درصد وقایع ناگوار مربوط به سالمندان در محل کار آنها اتفاق می افتد، اگرچه انتظار می رود این افراد با گذشت سن از امکانات کافی برای تأمین زندگی برخوردار باشند و در هر محیطی به اشتغال نپردازند.

شهر تهران، برای سالمندان مناسب سازی نشده است

یک میلیون سالمند در تهران از جمله افرادی هستند که به گفته فربد فدایی، روانپزشک به دلیل نارسایی هایی که با آن مواجهند به توجه بیشتری نیاز دارند تا سلامت زندگی آنها بهتر تأمین شود.

یک میلیون سالمندی که احتمال قرار گرفتن آنها در گروه سالخوردگانی که به شکستگی در ناحیه لگن مبتلا هستند وجود دارد و این مسأله را فدایی با معماری نادرست و بی توجهی به نیازهای حرکتی سالمندان در طراحی ساختمان ها و معابر شهری مرتبط می داند. یک میلیون سالمندی که به اعتقاد این روانپزشک به دلیل مشکلات تحرکی بهتر است برای رفت و آمد آنها از معابر غیر هم سطح، پله های زیاد و گذرگاه های باریک استفاده نشود چرا که این افراد برای گذر از یک محل حتی در مواردی نیازمند استفاده از دستگیره و میله هستند.

فدایی در حالی که به مشکلات شنوایی و بینایی سالمندان و ضرورت برخورد مناسب با آنها بر اساس این مشکلات تأکید می کند، می گوید: علایم باید برای سالمندان با رنگ های روشن مشخص شده و مقابل چشمان آنها قرار بگیرد. همچنین باید مطالب را در مکان های عمومی با صدای بلند به گوش آنها برسانیم و گاهی حرف هایمان را برایشان تکرار کنیم.

برخی کارشناسان به همه این ضوابط، شاخص مهمی چون استفاده از وسایل حمل و نقل عمومی را اضافه می کنند که باید به گونه ای طراحی شود تا سالمندان به راحتی بتوانند با آنها رفت و آمد کنند.

این در حالی است که فدایی علاوه بر معمار عمومی و طراحی و رعایت نکاتی در شیوه معماری خانه ها نیز اشاره می کند و می گوید: آپارتمان ها و خانه های امروزی برای استفاده سالمندان چندان مناسب نیستند. گاهی اتاق ها با چند پله به سالن پذیرایی وصل می شوند و یا در بخشی از خانه، زمین دارای شیب است که همین موارد برای سالمندان مشکلات بسیاری ایجاد می کند.

اما شاید مهم ترین مسأله ای که سالمندان از آن رنج می برند تنهایی باشد. مفهومی که برخی کارشناسان حوزه روانشناسی از خاطرات خوب جوانی، در بسیاری موارد بیماری های آنها بهبود بیابد. شرایطی چون فراهم آوردن اماکن سفرهای متعدد برای سالخوردگان هنگامی که بازنشسته بوده و شرایط سنی به آنها اجازه کار و اشتغال نمی دهد.

این شرایط از دیدگاه فدایی می تواند زندگی مشترک سالخوردگان با جوانانی باشد که به طور مثال به عنوان دانشجو در شهری دیگر مشغول تحصیلند و با حضور در خانه یک سالمند علاوه بر حمایت معنوی و عاطفی از او، خود نیز از امکانات زندگی مناسبی برخوردار می شوند. اگرچه به گفته این روانپزشک فرهنگ اجتماعی ما به دلیل اینکه یک فرهنگ بسته و تا حدودی بدگمان است و همچنین به دلیل بافت سنتی خانواده ها، چنین امکانی را برای تعامل دو جانبه میان سالخوردگان و جوانان فراهم نمی کند و افراد تنها به اعضای خانواده خود برای ایجاد تعامل و برقراری ارتباط اعتماد دارند. با وجود این فدایی می گوید: "به هر حال یک شهر سالم باید فرهنگ سراهای سالم و محله های سالم داشته باشد که در آنها همه افراد، چه سالخوردگان و چه جوانان در کنار هم حضور داشته باشند و میان آنها ارتباطی گسترده به وجود بیاید".

منطقه 22 تهران، نخستین منطقه دوستدار سالمند

در تهران هنوز این مسئله مورد توجه قرار نگرفته که سهم یک میلیون سالمند ساکن در این شهر از برنامه های رسانه های جمعی چقدر است. هنوز این موضوع که چند درصد از تخت های بیمارستان های پایتخت به پیشگیری، درمان و مداوای بیماری های متعدد سالمندان اختصاص دارد، موضوع مورد بحث مهمی برای متولیان امر سالمندان در تهران نیست اگرچه سازمان بهزیستی در حال بررسی طرح ایجاد شهرهای دوستدار سالمند است و اگرچه به اعتقاد گلمکانی عملکرد سازمان اتوبوسرانی در ادامه طرح تفاهم نامه شهرداری و اداره سالمندان وزارت بهداشت بخشی از مناسب سازی فضای شهری برای سالمندان را پاسخگو بوده است. عملکردی که پس از اعلام آمادگی سازمان اتوبوسرانی از مناسب سازی سکوهای ایستگاه های اتوبوس و نصب سرپناه برای آنها آغاز شد تا به دسترسی ایمن و به موقع سالمندان در استفاده از خطوط اتوبوسرانی برسد.

به گفته گلمکانی طرح جامع ایمنی که ابعادی از آن به ایمنی سالمندان اختصاص دارد در اواخر آذر ماه 86 مورد مطالعه قرار گرفته و بر اساس مطالعات زیرگروهی که با همکاری شهرداری و وزارت بهداشت تشکیل شده، در قالب جامعه ایمن در دست بررسی است.

علاوه بر اینکه بحث های آموزشی توانمندسازی سالمندان در فرهنگ سرای شهر سالم پیگیری می شود و به گفته گلمکانی بیشتر خدمات نیز در شناسایی سالمندان و ارایه کارت های منزلت به آنها صورت می گیرد.

در تهران اگرچه به اعتقاد نحوی نژاد فضای معابر عمومی نه تنها برای سالمندان بلکه برای معلولان و زنان باردار هم مناسب نیست اما بر اساس اعلام گلمکانی کلاس های آموزشی حین خدمت برای رانندگان اتوبوس در دست بررسی است تا این پیشنهاد در صورت تصویب و اجرایی شدن همکاری شهرداری و اداره سالمندان وزارت بهداشت را در جهت تکریم سالمندان شکل دهد.

سالمندانی که گلمکانی درباره آنها می گوید: باید آنقدر توانایی های لازم را کسب کنند که خودشان بتوانند کارهای مربوط به خود را پیگیری کنند و قدرت اداره خود را دوباره به دست بیاورند.

سالمندانی که مشاور شهردار تهران در امور سلامت از تشکیل کمیته ای در پنج ماه اخیر برای بررسی و مطالعات نیازهای روانی آنها خبر می دهد که در راستای بحث توسعه روان در تهران، بعد توسعه روان سالمندان را در نظر دارد.

سالمندانی که مراقبت های بهداشتی و درمانی از آنها به گفته این مقام مسئول از منطقه 22، به عنوان یک منطقه دوستدار سالمند آغاز شده است. مطالعاتی که می تواند پیش زمینه عملکرد مناسب درباره آنها باشد و ما را با این واقعیت روبرو کند که اگر این یک میلیون نفر در شهر ما، گاهی کم تحمل و زودرنج می شوند، گاهی بهانه می گیرند، بهانه هایی که جوان ترها طاقت تحمل آنها را ندارند، به این دلیل است که به ابتدای دایره زندگی، به دوران کودکی نزدیک تر می شوند و همچون کودکان آسیب پذیرتر. این یک میلیون نفر که در آینده با سالخورده شدن همه ما بر تعداد آنها افزوده خواهد شد.

_______________________________

منبع: روزنامه تهران امروز 12/12/1386

با برنامه­ریزی، دوره سالمندی خود را پویا کنیم

دکتر احمدعلی اکبری کاظمی رییس مرکز تحقیقات سالمندی عمده ترین مشکل سالمندان در کشور را عدم امنیت و در گام نخست عدم امنیت اقتصادی برشمرد و گفت:  این عدم امنیت اقتصادی، بسیاری از ناراحتی­های جسمی و روانی را به همراه دارد که با این وصف، مهم­ترین اقدام جامعه برای سالمندان باید ایجاد امنیت اعم از امنیت اقتصادی، بهداشتی و سلامتی، اعتباری و اجتماعی و شغلی باشد.

دکتر کامرانی در گفت و گو با روابط عمومی فرهنگ سرای سالمند با اشاره به اینکه طرح مدون، سراسری و همه جانبه مسایل سالمندی در کشور وجود ندارد، گفت: فعالیت­های غیر منسجم و جسته گریخته­ای از سوی برخی افراد و سازمان­های دلسوز در گوشه و کنار شروع شده و به تبع آن نتایجی نیز حاصل شده است، اما به دلیل اینکه این فعالیت­ها محدود است و تنها در بخشی از نقاط شهر یا کشور صورت می­گیرد، تأثیر آن نیز نا مشخص و نامحسوس است.

وی ایجاد کلینیک ویژه سالمندی توسط دانشگاه علوم بهزیستی و توانبخشی را یکی از اقداماتی برشمرد که برای سلامتی و بهداشت جسمی و روانی سالمندان صورت گرفته است و ادامه داد: برخی سازمان­ها همانند بنیاد شهید، نیز با اجرای طرح پایش سلامت والدین شهدا و همچنین فرهنگ سرای سالمند با برنامه­های فرهنگی برای سالمندان، توانسته­اند گام نخست را بسیار محکم بردارند اما این امر با کار یک سازمان و نهادی خاص به سرانجام مطلوب نمی­رسد و تنها زمانی نتایج کار مؤثر خواهد بود که متخصصان و کارشناسان، مسئولین اجرایی و فرهنگی کشور، مسئولین بهداشت و درمان و همین طور مسئولان رفاه و تأمین اجتماعی  همه در کنار یکدیگر قرار گیرند.

دبیر علمی سومین کنگره بررسی مسایل سالمندی با اشاره به اینکه جامعه جوان امروز به سرعت به سمت سالمندی می­رود و سالمندی نیز جزء لاینفک زندگی و مسأله همه افراد است، گفت: در ابتدا ضرورت دارد این نکته را در کشور جا بیندازیم تا همه به این باور برسند، مسأله سالمندی مربوط به قشر یا گروه خاصی نیست و همه مردم نیز آن را تجربه خواهند کرد، پس چه بهتر که برای آن برنامه­ریزی کنیم.

رییس مرکز تحقیقات سالمندی ادامه داد: دوران سالمندی، ویژگی­هایی دارد که نیاز به برنامه­ریزی برای آن بیشتر احساس می­شود. از سویی در این دوران بیماری­ها بسیار زیاد است و از سویی دیگر، بالا رفتن امید به زندگی و طول عمر تا 90 سال بر این موضوع صحه می­گذارد که 30 سال آن یعنی یک سوم عمر انسان با سالمندی است. بنابراین باید هدف ما مدیریت و برنامه­ریزی صحیح برای این دوره از زندگی باشد تا با کمترین میزان رنج و ناراحتی سپری گردد.

دکتر کامرانی این امر را مستلزم یک برنامه منسجم و همگانی دانست که در آن نه یک سازمان که همه سازمان­ها، نه هر یک به سوی هدف خود، که همگام و در یک جهت پیش روند.

وی در پایان نقش رسانه­های دیداری و شنیداری را به دلیل فراگیری و در دسترس بودن حتی در دورترین نقاط کشور در فرهنگ­سازی و آگاهی بخشی، پر رنگ­تر از بقیه دانست و گفت: اگر رسانه­ها چنین رسالتی برای خود تعریف کرده اند باید سالمند و به ویژه جامعه را به گونه­ای آگاه کنند که دوره سالمندی فعالی را برای خود پیش بینی کند.